Język polski — klasa 5

Ciekawe słowa Rzadsze słowa i to, co znaczą: entomolog, zagwozdka, widnokrąg, sędziwy, przezimować. Z tych słów jest też Słowo dnia. Związki frazeologiczne Wyrażenia, które znaczą coś innego niż ich wyrazy osobno: mieć węża w kieszeni, dmuchać na zimne, bułka z masłem (3.6, 3.7). Dosłownie i w przenośni Znaczenie dosłowne i przenośne („złoty pierścionek” i „złote serce”), porównanie i metafora: „oczy jak jeziora” i „oczy to jeziora” (3.7, 2.8).

Przysłówek Przysłówek odpowiada na pytania jak? gdzie? kiedy? i stopniuje się jak przymiotnik: szybko – szybciej – najszybciej, dobrze – lepiej – najlepiej (3.1, 3.10). Liczebnik i zaimek Liczebniki mówią, ile czegoś jest albo które jest z kolei (pięć, piąty), a zaimki zastępują inne wyrazy (ja, mój, ten, kto) (3.1, 3.10). Przyimek i spójnik Przyimek stoi przed rzeczownikiem i łączy go z resztą zdania (w domu, pod stołem), a spójnik łączy wyrazy i zdania (i, ale, bo, że) (3.1, 3.10). Tryby czasownika Tryb oznajmujący (czytasz), przypuszczający (czytałbyś) i rozkazujący (czytaj): co jest, co by było i o co prosimy (3.10). Podmiot i orzeczenie Podmiot mówi, kto działa (kto? co?), a orzeczenie, co robi; podmiot domyślny, którego nie ma w zdaniu: „Poszliśmy do kina” – my (3.4, 3.10). Zdanie pojedyncze i złożone Zdanie pojedyncze ma jeden czasownik w formie osobowej, a złożone co najmniej dwa: „Padał deszcz, więc zostaliśmy w domu” (3.10).

Pisownia „nie” „Nie” razem z rzeczownikami, przymiotnikami i przysłówkami od nich (nieporządek, niewielki, niedaleko), osobno z czasownikami, liczebnikami, zaimkami i stopniem wyższym (nie zdążył, nie pięć, nie mój, nie lepszy) (3.8). Ą i ę, -om i -em Piszę i piszą (nie: pisze, piszom), kotom i z mamą, zęby i dąb, a w wyrazach obcych temperatura i kompot (3.8).

List tradycyjny i elektroniczny Powitanie i pożegnanie dobrane do adresata, zwroty do adresata wielką literą (Ci, Twój) i temat wiadomości e-mail (4.3). Opis przedmiotu i krajobrazu Plan opisu przedmiotu (wygląd, szczegóły, do czego służy, ocena) i krajobrazu (od pierwszego planu do tła), kolejność zdań i zdanie, które opowiada zamiast opisywać (4.5).

Reklama Chwyty reklamy: obietnica, znana osoba, „wszyscy to mają”, pośpiech, pochlebstwo, liczby; informacja i zachęta; reklama społeczna (6.4). Marki są zmyślone.

Bajka Morał i zwierzęta, które pokazują ludzkie cechy: przebiegły lis, pracowita mrówka, wytrwały żółw (2.8). Wiersz i podmiot liryczny Kto mówi w wierszu, strofa, wers, refren i rym oraz wyliczenie, powtórzenie, uosobienie, apostrofa i pytanie retoryczne (2.8). Wiersze napisane dla aplikacji. Środki także w Magicznych kufrach. Przypowieść Przypowieści o siewcy, o talentach, o pannach mądrych i nieroztropnych, o miłosiernym Samarytaninie i inne: ich nauka i drugie znaczenie (7.5, 2.8).