1. NaukaGo
  2. Polski
  3. Klasa 5
  4. Dosłownie i w przenośni

Dosłownie i w przenośni

Język polski · klasa 5 · Słownictwo. Znaczenie dosłowne i przenośne („złoty pierścionek” i „złote serce”), porównanie i metafora: „oczy jak jeziora” i „oczy to jeziora” (3.7, 2.8).

Jak to zrozumieć?

Wyraz może znaczyć to, co zwykle (dosłownie), albo coś innego, ale podobnego (w przenośni): złoty pierścionek i złote serce.

DosłownieW przenośni
złoty pierścionekzłote serce
ciężki plecakciężki dzień
kamienny murkamienna twarz
Tabela: te same wyrazy dosłownie i w przenośni
Jak to zrobić?
  1. Zastanów się, czy wyraz znaczy to, co zwykle: czy serce może być ze złota?
  2. Jeśli nie może, to przenośnia: złote serce to dobre serce.
  3. Porównanie ma „jak”: oczy jak jeziora. Metafora nie ma: oczy to jeziora.
Przykład

Które zdanie jest w przenośni: „Ten plecak jest ciężki” czy „Miałem ciężki dzień”?

Dzień nie może nic ważyć.

„Ciężki dzień” to trudny dzień: przenośnia.

Odpowiedź: Miałem ciężki dzień.

Sztuczka MiliMetafora to inaczej przenośnia: nazywa jedną rzecz drugą, bez „jak”.

Zadania z rozwiązaniami

Spróbuj najpierw samodzielnie, a potem sprawdź rozwiązanie.

Zadanie 1

W którym zdaniu wyraz ma znaczenie przenośne?

Do wyboru:
  • A.Brama ma żelazne zawiasy.
  • B.Lód na stawie pęka.
  • C.Pękam ze śmiechu!
Pokaż rozwiązanie
  1. Znaczenie dosłowne to zwykłe znaczenie wyrazu. W przenośni wyraz znaczy coś innego, ale podobnego.
  2. „Lód na stawie pęka”: wyraz „pękać” znaczy to, co zwykle. „Pękam ze śmiechu”: to przenośnia.

Odpowiedź: Pękam ze śmiechu!

Zadanie 2

Rzeka wiła się przez łąki jak wstążka.
Jak nazwiesz ten środek stylistyczny?

Do wyboru:
  • A.epitet
  • B.metafora
  • C.porównanie
Pokaż rozwiązanie
  1. Porównanie łączy dwie rzeczy wyrazem „jak”. Metafora, czyli przenośnia, nazywa jedną rzecz drugą, bez „jak”.
  2. „Rzeka wiła się przez łąki jak wstążka” ma „jak”: to porównanie. Bez „jak” byłaby metafora: „Wstążka rzeki wiła się przez łąki”.

Odpowiedź: porównanie

Zadanie 3

Liście wirowały jak motyle.
Co tu znajdziesz: porównanie, metaforę czy epitet?

Do wyboru:
  • A.epitet
  • B.metafora
  • C.porównanie
Pokaż rozwiązanie
  1. Porównanie łączy dwie rzeczy wyrazem „jak”. Metafora, czyli przenośnia, nazywa jedną rzecz drugą, bez „jak”.
  2. „Liście wirowały jak motyle” ma „jak”: to porównanie. Bez „jak” byłaby metafora: „Motyle liści wirowały w powietrzu”.

Odpowiedź: porównanie

Zadanie 4

Na szybie zawisła koronka szronu.
Jaki środek stylistyczny jest w tym zdaniu?

Do wyboru:
  • A.epitet
  • B.metafora
  • C.porównanie
Pokaż rozwiązanie
  1. Porównanie łączy dwie rzeczy wyrazem „jak”. Metafora, czyli przenośnia, nazywa jedną rzecz drugą, bez „jak”.
  2. „Na szybie zawisła koronka szronu” nie ma „jak”: to metafora. Z „jak” byłoby porównanie: „Szron wyglądał na szybie jak koronka”.

Odpowiedź: metafora

Ćwicz: Dosłownie i w przenośni

W NaukaGo czeka 110 zadań z tego działu — w grach i z wyjaśnieniem po każdym błędzie. Bez reklam.

Graj w przeglądarce