1. NaukaGo
  2. Polski
  3. Klasa 7
  4. Słowotwórstwo

Słowotwórstwo

Język polski · klasa 7 · Gramatyka. Wyraz podstawowy i pochodny, formant (przedrostek, przyrostek albo oba), rodzina wyrazów i wyrazy złożone: piekarz ← piec, podwodny ← woda, długopis = długo + pisać (3.1, 3.9).

Jak to zrozumieć?

Wyraz pochodny powstaje od wyrazu podstawowego. Część, która je różni, to formant: przedrostek, przyrostek albo oba naraz.

Wyraz pochodnyPodstawowyFormant
domekdom-ek
przepisaćpisaćprze-
podwodnywodapod-…-ny
Tabela: wyrazy pochodne, ich wyrazy podstawowe i formanty
Jak to zrobić?
  1. Zapytaj, od czego pochodzi wyraz: piekarz to ten, kto piecze.
  2. Odetnij to, co się powtarza w obu wyrazach: piek-arz, piec.
  3. To, co zostało dodane, to formant: -arz.
Przykład

Od jakiego wyrazu pochodzi „piekarz” i jaki ma formant?

Piekarz to ten, kto piecze.

Do tematu piek- dodano przyrostek -arz.

Odpowiedź: od „piec”, formant -arz

Sztuczka MiliRodzinę wyrazów tworzą wyrazy o wspólnym rdzeniu i znaczeniu: las, leśny, lasek. Laska do niej nie należy, choć brzmi podobnie.

Zadania z rozwiązaniami

Spróbuj najpierw samodzielnie, a potem sprawdź rozwiązanie.

Zadanie 1

Jakim formantem utworzono wyraz „biegacz”?

Do wyboru:
  • A.przedrostek
  • B.przedrostek i przyrostek
  • C.przyrostek
Pokaż rozwiązanie
  1. Wyraz pochodny powstaje od wyrazu podstawowego. Część, która je różni, to formant: przedrostek przed tematem, przyrostek po nim, czasem oba naraz.
  2. biegacz ← biegać: -acz, czyli przyrostek.

Odpowiedź: przyrostek

Zadanie 2

Co utworzyło wyraz „rybak” od wyrazu „ryba”?

Do wyboru:
  • A.przedrostek
  • B.przedrostek i przyrostek
  • C.przyrostek
Pokaż rozwiązanie
  1. Wyraz pochodny powstaje od wyrazu podstawowego. Część, która je różni, to formant: przedrostek przed tematem, przyrostek po nim, czasem oba naraz.
  2. rybak ← ryba: -ak, czyli przyrostek.

Odpowiedź: przyrostek

Zadanie 3

Które wyrazy są ze sobą spokrewnione? Ułóż rodziny w kufrach.

Do podziału:
  • dopisać
  • góral
  • górzysty
  • lasek
  • leśniczy
  • leśny
  • napis
  • pagórek
  • pisarz
Pokaż rozwiązanie
  1. Rodzina wyrazów to wyrazy o wspólnym rdzeniu i spokrewnionym znaczeniu: las, leśny, lasek.
  2. rodzina wyrazu „góra”: pagórek, górzysty, góral.
  3. rodzina wyrazu „las”: leśniczy, lasek, leśny.
  4. rodzina wyrazu „pisać”: pisarz, napis, dopisać.

Odpowiedź: rodzina wyrazu „góra”: pagórek, górzysty, góral; rodzina wyrazu „las”: leśniczy, lasek, leśny; rodzina wyrazu „pisać”: pisarz, napis, dopisać

Zadanie 4

Który wyraz nie należy do rodziny wyrazu „zima”?

Do wyboru:
  • A.przezimować
  • B.ziemia
  • C.zimowy
Pokaż rozwiązanie
  1. Wyrazy z jednej rodziny mają wspólny rdzeń i znaczenie, nie tylko podobne litery.
  2. „ziemia” nie ma nic wspólnego ze znaczeniem wyrazu „zima”.

Odpowiedź: ziemia

Ćwicz: Słowotwórstwo

W NaukaGo czeka 80 zadań z tego działu — w grach i z wyjaśnieniem po każdym błędzie. Bez reklam.

Graj w przeglądarce